Vadeli İşlem Fiyatı Hesaplama Rehberi: Gelecek Fiyatlar Nasıl Belirlenir?
Finansal piyasalarda bugünden belirli bir tarihte, belirli bir fiyattan varlık alıp satma sözleşmelerine vadeli işlemler denir. Vadeli işlem fiyatı hesaplama, "Taşıma Maliyeti Modeli" (Cost of Carry) üzerinden gerçekleştirilir. Bu modelin temel mantığı, varlığı bugün alıp vadeye kadar elde tutmanın maliyeti ile vadeli sözleşme almanın ekonomik olarak birbirine eşit olması gerektiğidir. Eğer vadeli fiyat bu dengeden saparsa, piyasada arbitraj fırsatları doğar.
Bu rehberde; finansal varlıklar (endeks, döviz) ve emtialar için vadeli fiyat formüllerini ve "taşıma maliyeti" kavramını detaylandıracağız.
Taşıma Maliyeti (Cost of Carry) Nedir?
Bir varlığı vade sonuna kadar elinizde bulundurmanın getirdiği tüm yükümlülük ve avantajların toplamına taşıma maliyeti denir.
- Maliyetler (+): Finansman maliyeti (faiz), depolama giderleri, sigorta.
- Getiriler (-): Temettü ödemeleri, kupon gelirleri, kullanım değeri (convenience yield).
Vadeli İşlem Fiyatı Nasıl Hesaplanır?
Vadeli fiyat hesaplanırken, spot fiyatın üzerine vade sonuna kadar olan faiz yükü eklenir, varsa bu süreçteki gelirler düşülür.
1. Finansal Varlıklar İçin Formül (Hisse, Endeks vb.)
Finansal varlıklarda depolama maliyeti yoktur ancak temettü getirisi hesaba katılır.
F = S × [1 + (r - d) × (t / 365)]
F: Vadeli Fiyat, S: Spot Fiyat, r: Faiz, d: Temettü Verimi, t: Vade
2. Emtialar İçin Formül (Altın, Petrol, Buğday vb.)
Emtialarda faiz maliyetine ek olarak depolama ve sigorta giderleri de fiyata eklenir.
F = S × [1 + (r + s - c) × (t / 365)]
s: Depolama/Sigorta, c: Kullanım Değeri
Contango ve Backwardation Kavramları
| Piyasa Durumu | İlişki | Anlamı |
|---|---|---|
| Contango | Vadeli Fiyat > Spot Fiyat | Normal piyasa durumu. Taşıma maliyeti pozitiftir. |
| Backwardation | Spot Fiyat > Vadeli Fiyat | Gelecekte arz kıtlığı veya yüksek talep beklendiğini gösterir. |
Örnek Hesaplama Senaryosu
Spot Altın Fiyatı: 3.000 TL | Yıllık Faiz Oranı: %40 | Vade: 90 Gün | Depolama: %0
Altının 90 gün sonraki vadeli fiyatını hesaplayalım:
- Faiz Yükü: 3.000 × 0,40 × (90 / 365) = 295,89 TL
- Vadeli Fiyat: 3.000 + 295,89 = 3.295,89 TL
Eğer piyasada 90 günlük vadeli altın 3.400 TL’den işlem görüyorsa, bu durumda altın "pahalı" demektir ve arbitrajcılar spot alıp vadeli satarak risksiz kazanç elde etmeye çalışır.
Profesyonel İpucu
VİOP gibi piyasalarda işlem yaparken "Teorik Fiyat" ile "Piyasa Fiyatı" arasındaki farkı takip edin. Piyasa fiyatı, teorik fiyatın çok üzerine çıktıysa (Contango artışı), bu durum piyasada aşırı bir iyimserlik veya spekülatif bir baskı olduğunu gösterebilir.